Operacja ortopedyczna bardzo często bywa postrzegana jako główny i decydujący etap leczenia. Pacjent z niecierpliwością czeka na zabieg, wiążąc z nim ogromne nadzieje na ustąpienie bólu oraz odzyskanie sprawności. Tymczasem współczesna medycyna podkreśla, że sam zabieg stanowi dopiero początek procesu zdrowienia. To, czy efekt operacji będzie trwały, w dużym stopniu zależy od późniejszej rehabilitacji oraz poziomu zaangażowania pacjenta w ten proces. Warto więc zrozumieć, że ćwiczenia, fizykoterapia i edukacja ruchowa nie są opcjonalnym dodatkiem do operacji, lecz równorzędnym elementem terapii.

Znaczenie operacji i rehabilitacji w procesie powrotu do zdrowia

Operacja usuwa przyczynę problemu: stabilizuje złamanie, rekonstruuje więzadło, wymienia zniszczony staw czy odbarcza uciśnięty nerw. Jednocześnie sama interwencja chirurgiczna zaburza naturalną równowagę tkanek, prowadząc do powstania obrzęku, bólu, ograniczenia ruchu i zmniejszenia siły mięśni. I tu właśnie kluczowe staje się pojęcie rehabilitacji pooperacyjnej, która jest potrzebna, aby organizm nauczył się funkcjonować „na nowo”: z wygojoną kością, z implantem lub po rekonstrukcji uszkodzonych struktur. Bez rehabilitacji okolice operowanego miejsca mogą sztywnieć, a mięśnie ulegać osłabieniu, co z czasem obniża efekt nawet najlepszego zabiegu.

Ograniczenie bólu i obrzęku – pierwszy cel usprawniania

Już we wczesnym okresie po operacji fizjoterapeuta skupia się na zmniejszeniu obrzęku i dolegliwości bólowych. Pomaga w tym nie tylko farmakoterapia, ale też odpowiednio dobrane pozycje ułożeniowe, delikatne ćwiczenia, nauka prawidłowego obciążania kończyny oraz zabiegi fizykoterapeutyczne. Dzięki temu proces gojenia przebiega sprawniej, a pacjent zaczyna szybciej się poruszać. Bezpieczny i kontrolowany ruch stanowi jeden z najważniejszych elementów powrotu do zdrowia.

Przywracanie zakresu ruchu i zapobieganie przykurczom

Po zabiegu staw najczęściej zostaje usztywniony, przez co każdy ruch wywołuje dyskomfort. Dlatego niezależnie od tego, czy operowano kolano, biodro, bark czy kręgosłup, konieczna jest stopniowa praca nad mobilnością. Ćwiczenia wykonywane pod nadzorem specjalisty zapobiegają tworzeniu się przykurczów, poprawiają elastyczność tkanek i pozwalają odzyskać naturalny zakres ruchu. To ważne nie tylko dla sportowców – ograniczenia w ruchomości wpływają także na zwykłe czynności dnia codziennego: siadanie, chodzenie, ubieranie się, podnoszenie przedmiotów.

Wzmacnianie mięśni i odbudowa stabilizacji

Kolejnym filarem rehabilitacji pooperacyjnej jest odbudowa siły mięśniowej. Długotrwały ból, uraz i unieruchomienie powodują osłabienie mięśni, a tym samym utratę stabilizacji stawu. Fizjoterapeuta dobiera ćwiczenia tak, aby były bezpieczne dla miejsca operowanego, ale jednocześnie skutecznie wzmacniały ciało. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko ponownych urazów, przeciążeń i nawrotu dolegliwości. Silne mięśnie stanowią naturalną ochronę dla stawów i kręgosłupa.

Edukacja ruchowa – inwestycja w przyszłość

Rehabilitacja to nie tylko ćwiczenia wykonywane na sali czy w gabinecie. To również nauka prawidłowych nawyków ruchowych: wstawania, podnoszenia ciężarów, chodzenia po schodach, pracy przy komputerze. Pacjent dowiaduje się, jak chronić operowane miejsce i jak stopniowo wracać do aktywności fizycznej. Taka edukacja zmniejsza ryzyko przeciążeń i pozwala dłużej cieszyć się efektami zabiegu. Z czasem zachowania te stają się naturalne i towarzyszą pacjentowi każdego dnia.

Indywidualny plan rehabilitacji pooperacyjnej

Nie ma jednej, uniwersalnej ścieżki rehabilitacji pooperacyjnej. Inaczej przebiega usprawnianie po endoprotezie biodra, inaczej po artroskopii kolana, a jeszcze inaczej po operacjach kręgosłupa. Dlatego tak ważne jest indywidualne podejście. Plan rehabilitacji powinien uwzględniać rodzaj zabiegu, stan zdrowia pacjenta, wiek, poziom aktywności oraz cele, jakie chce osiągnąć. Właściwie dobrany program pozwala wrócić do sprawności bez niepotrzebnego ryzyka.

Źródła:

  1. Maxey L., Magnusson J. Pooperacyjna rehabilitacja pacjentów ortopedycznych. Wyd. 3. Warszawa: DB Publishing; 2018.

  2. Karbowski M., Głowacka-Mrotek I., Nowacka K., Hagner W. Rehabilitation of Patients after Anterior Cruciate Ligament Reconstruction. Journal of Education, Health and Sport. 2017;7(8):1540-1549. DOI http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.1098437