Testosteron to główny męski hormon płciowy – androgen wytwarzany przede wszystkim w jądrach, w niewielkich ilościach także w korze nadnerczy. Odpowiada za kształtowanie się cech płciowych w okresie dojrzewania, ale jego rola nie kończy się na nastoletnim wzroście i mutacji. Przez całe życie mężczyzny wpływa na masę mięśniową, gęstość kości, nastrój, libido i funkcje seksualne. Jego stężenie naturalnie spada z wiekiem, najintensywniej po czterdziestce. Dowiedz się, jakie funkcje pełni testosteron i kiedy należy zbadać jego poziom.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

·       Testosteron wpływa na masę mięśniową, kości, nastrój, libido i płodność – przez całe życie mężczyzny.

·       Istnieją dwie kluczowe frakcje hormonu: testosteron całkowity i wolny – każda ma inne znaczenie kliniczne.

·       Objawy niedoboru testosteronu bywają niespecyficzne i łatwo je pomylić z przepracowaniem lub stresem.

·       Badanie testosteronu zaleca się nie tylko przy objawach, ale też przy cukrzycy, otyłości i innych chorobach przewlekłych.

 

Rola testosteronu w organizmie mężczyzny

Testosteron jest aktywny przez całe życie mężczyzny, nie tylko w czasie dojrzewania. Jego stężenie osiąga szczyt między 20. a 30. rokiem życia, po czym stopniowo maleje – średnio o 1–2% rocznie po 40. roku życia, jednak należy pamiętać, że tempo zmian jest indywidualne. W praktyce oznacza to, że wielu mężczyzn po pięćdziesiątce ma istotnie niższe stężenie hormonu niż w młodości, co może wpływać na codzienne samopoczucie, sprawność fizyczną i seksualną. W przypadku występowania objawów lub przy wskazaniach medycznych należy zbadać poziom testosteronu. Odpowiednie badanie laboratoryjne można wykonać między innymi w ALAB laboratoria.

 

Dlaczego to tak ważne? Testosteron reguluje wiele procesów fizjologicznych w organizmie mężczyzny. Odpowiada m.in. za:

·       budowę i utrzymanie masy mięśniowej,

·       mineralizację kości i zapobieganie osteoporozie,

·       produkcję czerwonych krwinek,

·       popęd seksualny i funkcje erekcyjne,

·       nastrój, koncentrację i poziom energii,

·       spermatogenezę, przez co wpływa na płodność.

 

Testosteron całkowity a testosteron wolny

W badaniu laboratoryjnym oznacza się najczęściej testosteron całkowity – łączną ilość hormonu we krwi, zarówno związanego z białkami (SHBG i albuminy), jak i wolnego. Testosteron wolny to frakcja niezwiązana, biologicznie aktywna, która faktycznie oddziałuje na komórki i tkanki.

U mężczyzn z prawidłowym testosteronem całkowitym, ale nasilonymi objawami niedoboru, lekarz może zlecić osobno oznaczenie frakcji wolnej. Zdarza się to zwłaszcza przy podwyższonym stężeniu SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe), co ma miejsce m.in. w procesie starzenia się organizmu, przy nadczynności tarczycy lub w przebiegu niektórych schorzeń wątroby, takich jak jej marskość.

 

Objawy niedoboru i wskazania do badania

Objawy obniżonego stężenia testosteronu bywają niespecyficzne i łatwo je przypisać stresowi lub przepracowaniu - stąd niedobór bywa długo nierozpoznany. Najczęstsze to:

·       zmęczenie nieadekwatne do wysiłku,

·       obniżone libido i zaburzenia erekcji,

·       spadek masy mięśniowej i siły fizycznej,

·       przyrost masy ciała, zwłaszcza w okolicy brzucha,

·       obniżony nastrój, drażliwość lub objawy depresyjne,

·       problemy z płodnością.

 

Niedobór testosteronu może też nasilać inne schorzenia, takie jak insulinooporność, zaburzenia lipidowe czy osteoporozę. Dlatego wskazaniem do diagnostyki mogą być nie tylko objawy, ale też choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca typu 2, otyłość czy przewlekła choroba nerek, a także hipogonadyzm w wywiadzie rodzinnym lub stosowanie leków anabolicznych i kortykosteroidów.

 

Jak prawidłowo zbadać testosteron?

Krew na badanie pobiera się rano, najczęściej między 7:00 a 10:00, kiedy stężenie testosteronu jest najwyższe w ciągu doby. Przy objawach niedoboru wynik jednorazowego oznaczenia wymaga potwierdzenia - lekarz zazwyczaj zleca ponowne badanie w innym dniu, w tych samych warunkach.

Należy pamiętać, że wartości referencyjne mogą różnić się w zależności od laboratorium i metody badawczej, dlatego ponowne badanie warto wykonać w tej samej placówce. Interpretację wyników obu badań, zwłaszcza w kontekście objawów klinicznych, zawsze powinien przeprowadzić lekarz specjalista.

 

Bibliografia

B. Mroczko, M. Mędraś, Niektóre problemy związane z oznaczaniem testosteronu, Endokrynologia Polska/Polish Journal of Endocrinology, 2007, 58(5): 440–445

P. Dudek, J. Kozakowski, W. Zgliczyński, Zaburzenia czynności układu podwzgórze-przysadka-gonady u mężczyzn uprawiających wyczynowo sport, Wiedza Medyczna, 2020, 2(2): 31

https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/jak-zwiekszyc-poziom-testosteronu-w-naturalny-sposob-jak-zmienia-sie-on-wraz-z-wiekiem/ (dostęp: 09.06.2026)