Gdyby stworzyć panteon najsłynniejszych szczecinianek, Miss La La miałaby w nim poczesne miejsce. Mogłaby zasiąść pewnie i dumnie obok Katarzyny II Wielkiej, Elisabeth von Arnim, Dity Parlo, Heleny Majdaniec, Anety Kręglickiej, Agaty Kuleszy czy Katarzyny Nosowskiej. Tymczasem w rodzinnym mieście o Oldze Brown, bo tak naprawdę nazywała się ta wyjątkowa mistrzyni sztuki cyrkowej, mało kto pamięta…
CZARNA WENUS ZE STETTINA
Była jedną z najsłynniejszych akrobatek końca XIX wieku. Urodziła się w 1858 roku w ówczesnym Stettinie jako piąte dziecko Wilhelma Browna, czarnoskórego cyrkowca i pochodzącej z Prus Marie Christine Borchadt. Mieszkali na szczecińskim Drzetowie (wtedy Bredow). Już jako młoda dziewczyna rozpoczęła karierę artystyczną, niezwykle szybko zdobywając popularność i uznanie dzięki niezwykłej sprawności fizycznej, odwadze i widowiskowym numerom akrobatycznym. Nazywano ją „Wenus Tropików albo „Czarną Wenus”. Bywała także „Olgą Murzynką” i „Afrykańską Księżniczką”.
ŻELAZNE SZCZĘKI
W popisowym programie wznosiła się wysoko pod kopułę cyrku, gdzie wykonywała ewolucje na trapezie i linach. Kulminacją występu był moment, w którym zawisała w powietrzu, utrzymując ciężar własnego ciała wyłącznie siłą zaciśniętych zębów. W jednej z najbardziej spektakularnych wersji „Żelaznej Szczęki” trzymając w ustach specjalny uchwyt podnosiła ciężki przedmiot lub innego akrobatę. A jeszcze bardziej szalony cyrkowy numer sprawił, że okrzykniętą ją najbardziej wybuchową kobietą Paryża (La Femme Canon). Najsłynniejszy numer polegał na strzelaniu… tak, tak, z ważącej 200 funtów armaty zawieszonej na łańcuchach, które trzymała w szczęce, oczywiście zwisając z trapezu.
Publiczność obserwowała jej występy w niewiarygodnym napięciu i całkowitej ciszy, gdyż każdy najmniejszy błąd mógł zakończyć się tragedią. W tamtych czasach nie znano jeszcze tak skutecznych jak współcześnie zabezpieczeń. Tak odważne akrobacje wydawały się wręcz niemożliwe. Dopiero gdy Miss La La stawała bezpiecznie na arenie wybuchały niekończące się owacje.
MALARZ W CYRKU
W 1879 roku paryski Cyrk Fernando, którego Olga była niekwestionowana gwiazdą, odwiedził wybitny już wtedy malarz Edgar Degas. Zachwycił się wymagającymi ewolucjami szczecinianki i uczynił ją bohaterką jednego ze swoich najbardziej oryginalnych i porywających obrazów. Wracał tu wielokrotnie by sporządzić cały zespół studiów, szkiców i pasteli przygotowawczych. Nie ograniczył się tylko do rysunkowej dokumentacji podczas występów, ale zaprosił Miss La La do pracowni i prosił by pozowała. Temu zawdzięczamy tak dopracowany układ jej ciała, wyjątkową perspektywę i zachwycając kolory. Wspominane szkice i rysunki znajdują się w kolekcjach prestiżowych ośrodków sztuki, m.in. Tate Britain, Speed Art Museum w Louisville, J. Paul Getty Museum w Los Angeles oraz The Morgan Library & Museum w Nowym Jorku.
TAJEMNICE MISS LA LA
Biografia Olgi Brown stanowi niezwykły przykład kariery artystycznej przekraczającej granice społeczne, rasowe i obyczajowe XIX wieku. Uznawana jest za pionierkę sztuki cyrkowej oraz jedną z pierwszych czarnoskórych kobiet (Afroniemka - Afrodeutsche), które zdobyły międzynarodową sławę w europejskiej kulturze popularnej. Była biseksualna, przez szereg lat związaną z Teofilią Szterker, z którą tworzyła akrobatyczny duet Olga i Kaira. Ich show określano mianem podniebnego lotu czarnego i białego motyla. Po tragicznej śmierci ukochanej w 1888 roku (upadek z trapezu), Olga zakończyła cyrkową karierę. Po opuszczeniu areny poślubiła Emanuela „Manuela” Woodsona, także cyrkowca, z którym miała trzy córki. Te także poszły w ślady rodziców i stworzyły akrobatyczne trio o nazwie „The Three Keziahs”. Gdy wybuchała I wojna światowa mieszkali w Brukseli. Po śmierci męża Olga złożyła wniosek o wizę do Stanów Zjednoczonych Ameryki, co stanowi ostatnią znaną informację o jej życiu. W ostatnich latach badaczom udało się ustalić więcej szczegółów biograficznych, ale nadal nie odnaleziono pewnych dokumentów z jej ostatnich lat życia. Ostrożni biografowie podają, że Olga Brown zmarła w 1945 roku, mając 86 lat. Nie jest jednak znane miejsce jej śmierci ani jej przyczyna. Jedni mówią o USA, inni wskazują, że powróciła do Europy, do Brukseli.
LONDYN W HOŁDZIE
W 2024 roku w The National Gallery w Londynie odbyła się wystawa „Odkryj Degasa i Miss La La” (Discover Degas & Miss La La), na której zaprezentowano nieznane dotychczas materiały. Publiczność mogła zobaczyć niepokazywane ani nigdzie niepublikowane rysunki Degasa oraz fotografie. Sporo materiałów z tego projektu do dziś jest dostępnych w internetowym serwisie londyńskiego muzeum.
MISS LA LA W BERLINIE
Berlińska wystawa, której jednym z najważniejszych dzieł jest impresjonistyczny portret szczecinianki, honoruje marszanda Paula Cassirera (1871–1926). Galerzysta przyczynił się do upowszechnienia francuskiego impresjonizmu w Niemczech, ale propagował też niemieckich malarzy tego okresu, stąd na wystawie obecni są m.in. Max Liebermann, Lovis Corinth i Max Slevogt. Są jeszcze słynni moderniści – Edvard Munch, Ernst Ludwig Kirchner czy Paula Modersohn-Becker. Na drugim piętrze Starej Galerii Narodowej zobaczymy ponad 100 wybitnych dzieł impresjonizmu i klasycznego modernizmu pochodzących z kolekcji muzealnych z całego świata.
PRAKTYKALIA
Alet Nationalgalerie w Berlinie znajduje się w samym sercu berlińskiej Wyspy Muzeów (Museumsinsel). Najbliższa stacja metra to Musueminsel (U-Bahn #5), a szybkiej kolei miejskiej – Hakeschemarkt (S-Bahn #3,5,7,9 oraz 75). Przy Lustgarten przystanek ma popularna linia autobusowa #100 łącząca Zoologischer Garten z Alexanderplatz. Na Wyspę Muzeów z Alex (m.in. przystanek Flixbusów ze Szczecina) dojdziemy pieszo w kwadrans.
Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli, zawsze między 10.00 a 18.00. W poniedziałki – nieczynne.
Bilet upoważniający do zwiedzenia wystawy stałej oraz czasowych to wydatek 16 €, ulgowy jest połowę tańszy. Warto zapoznać się z ofertą pozostałych taryf Staatliche Museen zu Berlin, obejmujących wiele placówek albo stanowiących swoiste okresowe karnety, np. wszystkie gmachy na Wyspie Muzeów zwiedzimy kupując bilet łączony w cenie 24 € (ulgowy – 12 €).
Warto mieć w portfelu monety o nominalne 1 lub 2 €, by móc skorzystać z wygodnych szafek na odzież oraz plecaki czy torby.
Edgar Degas (1834, Paryż– 1917, tamże)
Miss La La w Cyrku Fernando (Miss La La at the Cirque Fernando), 1879
olej, płótno, 117,2 x 77,5 cm
The National Gallery London
Autor: Daniel Źródlewski
Komentarze