„Wszędzie widziałem żołnierzy, wojsko, flagi ze swastykami. Pamiętam, jak po jednym z nocnych nalotów poszliśmy do dziadków, żeby sprawdzić czy żyją” - mówi Jörg Doering, bratanek przedwojennego właściciela Willi Lentza.

Choć Szczecin opuścił jako 9-latek, pamięć o mieście jest w nim cały czas żywa. Co więcej, jego sierpniowa wizyta pozwoliła rozwikłać tajemnicę, co stało się z Fridą Doering znaną jako „kolekcjonerka z Westendu”. Wraz z mężem Wilhelmem stworzyli w Willi Lentza cenną kolekcję malarstwa.

„Z rodziną Doeringów kontaktu właściwie nie było”

- Nie zachwycić się tą willą jest po prostu niemożliwe. Jest naprawdę wspaniała, wszyscy cieszymy się, że nie ucierpiała podczas wojny i że miasto ją zachowało, później użytkowało, a na końcu przeprowadziło jej niezwykle staranną i kosztowną renowację - mówi Jörg Doering w rozmowie z architekt Aleksandrą Kopińską-Szykuć.

Jego mama (Lotta z domu Stoltenburg) nie utrzymywała kontaktu z rodziną męża (Alexandra Doeringa) po jego śmierci w 1942 roku oraz śmierci starszego syna, który zginął na wojnie.

- Moja matka miała bardzo ładny dom przy Kaiser-Wilhelm-Straße 46 (Aleja Papieża Jana Pawła II - red.), a także przepiękną willę w Sydowsaue (Żydowce - red.). Zawsze szukała kontaktu wyłącznie ze Stoltenburgami. Z rodziną Doeringów kontaktu właściwie nie było - wspomina.

Drogi z rodziną ojca splotły się w Neustrelitz, kiedy Niemcy uciekali ze Szczecina i okolic. To wtedy tak naprawdę spotkał ciocię Fridę.

- My chcieliśmy uciekać do Szlezwik-Holsztyn, a Doeringowie do Oldenburga. I tak właśnie zrobiliśmy. Z bagażem podręcznym ostatecznie trafiliśmy do Danii, choć wcale nie zamierzaliśmy tam jechać - wspomina.

„Zawsze świetnie potrafiła coś załatwić”

O tym, co stało się z „kolekcjonerką z Westendu” dowiedział się od cioci Margarete, szwagierki Fridy.

- Zatrzymali się na stacji kolejowej, chyba w Schwerinie. Ciocia Frida szybko przeszła przez tory na drugi peron, być może szukała toalety. Najważniejsze było to, że udało jej się zdobyć kiełbasę. Zawsze świetnie potrafiła coś załatwić. Wracała triumfalnie, nie zauważając, że z jednej strony stał wagon, a z drugiej strony manewrowano innym wagonem, aby je ze sobą połączyć. Przeszła między nimi i została przygnieciona między zderzakami. Zginęła na miejscu - opowiada.

Do tej pory nie było wiadome, jakie losy spotkały „kolekcjonerkę z Westendu” po wojnie. Były ślady migrowania dzieł z jej bogatej kolekcji sztuki, dlatego pojawiały się podejrzenia, że podróżowała razem z nimi.

- Nie wiem, czy coś zabrała i co to mogło być. Myślę, że z pomocą wujka Friedricha i jego synów zabrała to, co dało się zmieścić w bagażu. Na pewno nie były to obrazy - mówi Jörg Doering.

Szczecinianie mogą kojarzyć postać Fridy z rolą Olgi Adamskiej wykreowaną w sztuce w reżyserii Arkadiusza Buszko według scenariusza Anny Ołów-Wachowicz.

„Wszędzie widziałem żołnierzy, wojsko, flagi ze swastykami”

Jak zaznacza, w jego domu rodzinnym dużo i często wspominano Szczecin.

- Moja mama bardzo dużo opowiadała o Szczecinie, Świnoujściu, Binz, Sydowsaue (Żydowce - red.). W ten sposób wracała wspomnieniami do tamtych czasów i dzieliła się nimi z nami. Później poszedłem na studia i zacząłem żyć po swojemu. Nie zawsze była z tego zadowolona - uśmiecha się architekt. 

Jak on sam wspomina Szczecin? Historie związane ze spacerami po Wałach Chrobrego i statkami odpływającymi do Świnoujścia przeplata z tymi o Szczecinie pełnym zniszczeń wojennych.

- Kiedy powoli zacząłem świadomie widzieć i rozumieć, co się dzieje, wszędzie widziałem żołnierzy, wojsko, flagi ze swastykami. Pamiętam, jak po jednym z nocnych nalotów poszliśmy do dziadków, żeby sprawdzić czy żyją i czy wszystko jest w porządku. Po drodze widziałem gruzy, zniszczone domy, wszędzie był ogień. Z okien buchały płomienie, wszędzie był dym i ogień, a pośród tego wszystkiego powiewały flagi ze swastykami - opowiada.

„To naprawdę wspaniałe, co można dzisiaj tutaj zobaczyć”

Polski Szczecin odwiedził po raz pierwszy w 1995 roku. W dniu swoich 90. urodzin odwiedził miasto ponownie - tym razem z całą swoją rodziną.

- Wszyscy byliśmy zaskoczeni, jak wiele zachowało się ze starego miasta. W miejscach, gdzie wojna pozostawiła po sobie rany, powstały nowe budynki. Nie są może tak piękne, ale Szczecin zrobił na nas duże wrażenie. To naprawdę wspaniałe, co można dzisiaj tutaj zobaczyć - mówi.

Jego tegoroczna wizyta to efekt nawiązania kontaktu z doktorem Dariuszem Kacprzakiem, autorem publikacji „Kolekcja Doeringów”. Na jej ślad trafił Stephan Doering, syn Jörga.

- To dla mnie bardzo poruszające doświadczenie. Spotkanie z częścią moich własnych korzeni, historii. Mój ojciec chciał nam pokazać Szczecin, przyjechać tutaj z całą rodziną. Potem zasugerował, że skoro już tutaj będziemy, to może zobaczymy Willę Lentza. Wtedy pomyślałem, że byłoby świetnie, gdyby udało nam się zorganizować zwiedzanie z przewodnikiem - opowiada.

Jak rodzina Doeringów poradziła sobie z ucieczką z miasta?

- Na to nie ma łatwej odpowiedzi, bo ludzie bardzo się od siebie różnią. Już choćby w mojej rodzinie krewni mojego ojca bardzo się różnią. Niektórzy w straszny sposób wciąż tkwią w przeszłości i skrajnie prawicowych, nacjonalistycznych poglądach i właściwie nigdy się od nich nie odcięli. Z drugiej strony, tak jak mój ojciec, można stale mierzyć się z odpowiedzialnością, z winą narodu i próbować nawiązywać kontakt. „Zadośćuczynienie” to za dużo powiedziane, wręcz jest niemożliwe. Chodzi raczej o wysiłek, żeby porozmawiać o tym, co się wydarzyło, zastanawiać się nad tym i uważać, żeby w przyszłości to się nie powtórzyło. Dlatego myślę, że istnieją bardzo różne sposoby radzenia sobie z ucieczką, wysiedleniem i winą - mówi Stephan Doering.

Zapraszamy do odsłuchania rozmowy Aleksandry Kopińskiej-Szykuć z potomkami rodziny Doeringów.